Sterrenwichelaars en leggers van tarotkaarten die de top van het bedrijfsleven adviseren bij belangrijke beslissingen. 'Dat riekt toch sterk naar incompetentie.'

Energetisch duwtje

In een piepkleine praktijk aan de Haagse Mauritskade ontvangt Tess Kuling ­ naar eigen zeggen helderhorend, helderziend, helderruikend en heldervoelend ­mensen met 'grote vragen'. De huisparagnost van Harry Mens heeft sprekende bruine ogen en draagt een spijkerbroek en felgroene trui. In verkiezingstijd vragen politici haar advies over de te voeren campagne en of ze in de Kamer komen, beweert ze.

Voor een boer pendelt ze de melkprijs en laatst belde een hoge rechter van het Internationaal Gerechtshof haar nog ­ hij was bezig met een zaak over chemische wapens en wilde een afspraak. Kuling: 'Ik was als de dood dat ik moest gaan pendelen waar gevaarlijke bommen lagen, maar gelukkig wilde hij weten of hij een huis in Den Haag moest kopen.' En onlangs vroeg een 'gevierd zakenman' haar of hij er goed aan deed met drie partners een joint venture aan te gaan. Er was 2,7 miljoen euro mee gemoeid. 'Ik voelde een chemische disbalans bij een van hen. Rookt of drinkt hij bovenmatig, vroeg ik. Ik kan niet meteen zeggen: die man is alcoholist. Maar het bleek uiteindelijk wel zo te zijn.'
Het is heel simpel te verklaren waarom mensen haar opzoeken, zegt ze. 'Succesvolle mensen voelen zelf goed aan waar ze energie in moeten steken, maar zoeken bevestiging. Ze willen weten of ze het goed doen. Ik kan ze dat energetische duwtje in de rug geven doordat ik met mijn gave dingen zie waar ze zelf niet bij kunnen.'
Die behoefte aan zekerheid is goed te verklaren, denkt Ber Damen, directeur van Berenschot HRM. In een wereld die groter en complexer wordt en snel verandert, zijn de keuzemogelijkheden eindeloos. 'Wat vandaag waar is, is morgen weer anders. Daar word je onzeker van.' Damen deed onlangs een onderzoek naar leiderschap en motivatie, waaruit blijkt dat managers ­ naarmate ze hoger in de hiërarchie komen ­ meer behoefte hebben aan feedback, terwijl ze juist dan minder vaak te horen krijgen wat men van ze vindt. Damen: 'Als je goed bent, consulteer je daarvoor regelmatig een onafhankelijke derde. Een goed gesprek over jezelf leidt vaak tot nieuwe inzichten.' Hoewel hij zelf een psycholoog zou adviseren, 'vanwege de wetenschappelijke basis', kan hij het zich wel voorstellen dat managers zich wenden tot het alternatieve circuit om tegen iemand aan te kunnen praten. Maar: 'Als je bij belangrijke beslissingen vaart op wat er in de sterren staat, plaats ik daar mijn vraagtekens bij. Dat riekt toch sterk naar incompetentie.'

Gat in je lijf

'Je bent zelf verantwoordelijk voor je beslissingen, maar iemand kan je op weg helpen. Veel antwoorden zitten in jezelf, maar een paragnost haalt ze naar boven.' David Rietman, vijfendertig en eigenaar van twee kledingbedrijven, kwam voor het eerst in aanraking met een paragnost via zijn voormalige partner. 'Ik vond het nogal zweverig, maar als een totale onbekende precies vertelt wat voor ontwikkelingen je doormaakt en voor welke dilemma's je staat, dan ga je toch nadenken.'

Sindsdien komt hij regelmatig bij Tess Kuling. Om te bespreken hoe hij om kan gaan met tegenslagen en hoe hij vertrouwen houdt als er eens een keer iets misgaat. Nu hij op het punt staat een deel van zijn bedrijfsactiviteiten te fuseren met een concurrent, is het contact extra intensief. Met Kuling bespreekt hij of de fusie kan werken. Of het haalbaar is. 'Tess zegt dan: Let op, die persoon is zo en zo en jij bent zo. Als je dat samenvoegt is een en een drie.' Door het contact met paragnosten (Kuling is niet de enige die hij consulteert) heeft hij voor paden gekozen die hij zonder hun inzicht niet had durven bewandelen: 'Ik sta dichter bij mijn gevoel en daardoor ben ik een betere zakenman geworden.'
Het hadden de woorden kunnen zijn van Paul Joosten (42). Vijf jaar geleden ging hij voor het eerst naar haptonoom Marco van Gorp van Gezond Management, het voormalige instituut van Ted Troost die in de jaren tachtig landelijk bekendheid kreeg door de begeleiding van topsporters als Ruud Gullit en Marco van Basten. Na een snelle carrière gaf Joosten als commercieel directeur bij Business Objects leiding aan een verkoopteam van 25 mensen en was hij verantwoordelijk voor tientallen miljoenen euro's. En hij moest wel eens besluiten doorvoeren waar hij zelf niet achterstond: mensen ontslaan of variabele beloningen niet toekennen. 'Het helpt om de dingen waar je tegenaan loopt, bespreekbaar te maken. Met de mensen onder je kan dat niet en als je het bespreekt met gelijkgestemden uit andere bedrijven, voel je er niets bij. Het voordeel van haptonomie boven een mental coach ­ ook die heb ik gehad ­ is de combinatie van praten en aanraken. Marco laat voelen waar de problemen zitten. Hij kan zeggen: Ik zie een heel gat in je lijf. Ik zie helemaal niets, zeg ik dan. Wat bleek? Een persoon met wie ik een samenwerking wilde aangaan, vrat letterlijk energie. Ik twijfelde al, maar dit was de bevestiging die ik nodig had.'

De nieuwe leider

Aan houding en beweging kun je van alles aflezen wat je met woorden niet zult horen, volgens Van Gorp. Hij ziet het als zijn missie managers een betere balans te laten ervaren tussen ratio en gevoel. In plaats van over alles na te denken, alles vast te leggen en te controleren, zouden ze eens wat vaker beslissingen moeten nemen met hun intuïtie. 'Leven vanuit je kracht', noemt hij het. Zweverig? Welnee, vindt Van Gorp: 'Als je met een auto door een smal straatje rijdt, weet je feilloos in te schatten hoe breed het is. Een lepel breng je zonder na te denken rechtstreeks naar je mond. Waarom kunnen we, als het om voorwerpen gaat, wel op ons gevoel afgaan en met mensen niet? Communicatie tussen twee mensen bestaat maar voor tien procent uit de echte boodschap, de rest is gevoel. Een goede manager stapt in het systeem van de ander.' Hij geeft nog een voorbeeld: 'Als je met een vriend een boswandeling maakt en je loopt dezelfde pas, dan geeft dat energie. Als het niet zo is, word je doodmoe.'
Grote bedrijven als Microsoft vonden al jaren geleden de weg naar Gezond Management en nog dagelijks heeft Van Gorp nieuwe klanten. Laatst nog de Raad van Bestuur van een groot mediaconcern: 'Op de behandeltafel waren het net Amsterdamse paaltjes, maar na behandeling voelden ze zich als een jong ventje. Later hoorde ik van medewerkers dat ze de gangen van het bedrijf door waren gelopen en zomaar bij willekeurige medewerkers waren binnengestapt voor een praatje. Dat deden ze daarvoor nooit. Wat is er met ze gebeurd, vroegen ze mij. Ik open alleen hun ogen, zeg ik dan. Mensen zijn teveel naar binnen gericht.'
Professor Gerrit Broekstra, gepensioneerd hoogleraar bedrijfskunde aan zowel Nyenrode als de Erasmus Universiteit en mede-auteur van het boek Spiritualiteit en leiderschap dat binnenkort verschijnt, is niet bekend met haptonomie, maar de kern van zijn boodschap is hetzelfde. Nieuwe organisatiedoelstellingen als creativiteit en innovatie kun je alleen bereiken met een nieuw soort leider. Iemand die aandacht heeft voor anderen en beslissingen neemt vanuit zijn hart. 'Op congressen vraag ik vaak aan managers wie ze een goede leider vinden. Ze noemen altijd Martin Luther King, Ghandi of de Dalai Lama. Nooit hun eigen bestuursvoorzitter. Over het algemeen zijn we niet zo tevreden over de huidige managers, die vooral zichzelf verrijken. Er is wantrouwen en organisaties slagen er niet in zin te geven aan het werk.' Hij is niet blij met de zoektocht van managers in wat hij 'de duistere spelonken van de spiritualiteit' noemt, wel is het voor hem een bevestiging dat ze blijkbaar een nieuw pad zoeken. Hij heeft wel een idee waar ze het moeten zoeken: 'Iedereen moet gaan mediteren: op zoek naar zichzelf.'

Waarschuwing

Ik besluit de proef op de som te nemen en vraag Tess Kuling tarotkaarten voor me te leggen. 'Ik heb gevraagd wat het belangrijkste is voor jou om te weten,' begint ze. Kuling sluit haar ogen als ze haar hand op de kaarten legt. Er is recent iets veranderd in mijn werk. Goed gezien, zeg ik. Ruim een jaar geleden ben ik van een commerciële functie overgestapt naar de journalistiek en werk ik op de redactie van Intermediair. De stap is goed voor me geweest, bevestigt ze. Dan: Is er sprake is van een conflict in mijn relatie? De kaarten wijzen erop dat we uit elkaar groeien. Het proces is al in gang gezet en we zullen eindigen op twee bergen, communiceren zal bijna onmogelijk zijn. Tot ik 'een ander' ontmoet. Hé, dit is niet de bedoeling. Ik voel protest. Kuling oppert: 'Misschien is het een waarschuwing?' Ja, nogal wiedes. Voor elk werkend stel is dit een valkuil. 'Mail me maar als je hem ontmoet,' zegt Kuling. Dat zal ik zeker doen, zeg ik bij het afscheid. Natuurlijk ga ik nooit mailen, want helemaal niets wijst op ook maar een miniem barstje in mijn relatie! En ach, wat geloof ik eigenlijk van deze zweverige toestand? Toch houdt het me dagen bezig: het is moeilijk een advies vanuit de kosmos te negeren. Zou dat bij topmanagers ook zo werken?

De naam David Rietman is op verzoek gefingeerd.