Bestuurders leiden hun bedrijven dikwijls op goed geluk, zo blijkt uit onderzoek. Voor doordacht beleid ontbreekt het ze aan informatie. Dat is behoorlijk verontrustend, vindt Tias-professor Filip Caeldries.

Interpretatie van anderen
'Ik hoef niet alles te weten', zeggen de meeste directeuren en bestuursvoorzitters. Slechts vijftien procent vindt het dan ook vervelend 'dat hij voor zijn informatie afhankelijk is van de interpretatie van anderen'. De rest vindt dat geen probleem, zo bleek vorige week uit onderzoek van automatiseringsbedrijf SAS onder 135 bestuurs- en directievoorzitters van bedrijven met meer dan 500 medewerkers.

'Hoogst opmerkelijk', vindt professor Filip Caeldries, van Tias Business School, die zijn commentaar mocht geven op de resultaten. 'Dit onderzoek is kennelijk vóór de zomer gedaan. Ik denk dat topmannen deze vraag nu heel anders zullen beantwoorden.'

Sinds de bouwfraude en de affaires rond het Amerikaanse Enron, het Franse Vivendi en kabelbedrijf KPNQwest, kunnen bestuurders zich immers niet meer zo gemakkelijk verschuilen achter hun medewerkers. Gaat het nu mis met het bedrijf, dan moet de baas verantwoording afleggen - net als in de politiek, waar de minister verantwoordelijk wordt gehouden voor het werk van zijn ambtenaren. In de Verenigde Staten zijn de boekhoudregels intussen aangescherpt en heeft Bush bestuurders opgeroepen zich netjes te gedragen en geen informatie achter te houden.

Informatie ontbreekt vaak
Vooral dat laatste blijkt moeilijk te zijn voor menig manager: om informatie achter te houden moet je die wel hebben. En 42 procent van de ondervraagden uit het SAS-onderzoek denkt dat het topmanagers niet zelden ontbreekt aan voldoende informatie - laat staan dat die actueel genoeg is om meteen bij te sturen. Bovendien zegt 36 procent 'black boxes' in het concern te ontwaren: afdelingen waarvan ze weten wat erin gaat en uit komt, zonder dat ze zicht hebben op wat er in de tussentijd gebeurt. Dit bevalt ze niet echt, want de helft zegt behoefte te hebben aan actuelere en duidelijkere cijfers.

PricewaterhouseCoopers kwam vorige maand tot een vergelijkbare conclusie. Meer dan de helft van de Amerikaanse en Europese directeuren van grote ondernemingen vindt dat hun eigen bedrijf duidelijker kan zijn over de cijfers. Uit de enquête van PWC blijkt bijvoorbeeld dat 'beleggers en andere betrokkenen door de affaires bij onder meer Enron en WorldCom het vertrouwen in het bedrijfsleven zijn kwijtgeraakt. De ondernemers geven de beleggers kennelijk geen ongelijk. Iets minder dan de helft van de ondervraagden geeft aan dat zij ook meer informatie van hun eigen bedrijf zouden willen hebben als zij daar zelf aandelen in zouden hebben.'

Caeldries probeert zich te verplaatsen in de rol van bestuursvoorzitter. 'Ik zou me er niet lekker bij voelen als ik me bij mijn commissarissen zou moeten verantwoorden met: ''De beslissing was niet gefundeerd, maar we hadden er wel een goed gevoel over''. Natuurlijk worden topmanagers ook betaald voor hun gevoel voor zakendoen en marktontwikkelingen. Maar het is onrustbarend als ze de informatie missen om dat gevoel te onderbouwen.'

Afstemmingsprobleem
Volgens Caeldries zijn black boxes in bedrijven de afgelopen groter geworden. Door de fusies en overnames bijvoorbeeld, is het moeilijker om alle informatie op elkaar af te stemmen. Neem alleen al de praktische problemen: de computersystemen sluiten vaak niet op elkaar aan en bij de verschillende bedrijfsonderdelen zijn ze veelal gewend aan andere manieren van rapporteren.

Wat de informatieverschaffing ook niet ten goede komt, is dat managers steeds korter in hun functie blijven. Ze hebben geen last van hun foute beslissingen, want dan zitten ze alweer ergens anders. 'Bovendien reageren ze vaak fout op medewerkers die met minder leuke mededelingen komen', zegt Caeldries. 'Het gebeurt nogal eens dat een afdelingsmanager zegt: Nou, ik vertel de baas maar niet dat het zo slecht gaat, want dat heeft mijn voorganger ook zijn kop gekost.'