We lezen het overal: sinds jaar en dag zijn er te weinig vrouwen aan de top. De oplossing wordt gezocht in het stellen van quota waarbij mannen plaats moeten maken voor vrouwen in topfuncties. Maar ligt hierin wel de oplossing? In de vele discussies komen naar het idee van soul:made de echte oorzaak en oplossing maar beperkt aan bod. Soul:made ging daarom zelf op onderzoek uit.

Soul:made kreeg van een kleine 200 vrouwen en evenveel mannen spontane, enthousiaste en inspirerende antwoorden op de drie gestelde vragen: zou jij als man/vrouw zo’n functie op topniveau willen? Waarom wel of niet? Wat helpt je hierbij of wat houdt jou hier juist in tegen?

Ambitie naar de top?
Uit het onderzoek komt naar voren dat mannen stelliger zijn dan vrouwen, althans als het gaat om een uitspraak over de korte termijn; ongeveer de helft van de ondervraagde mannen ambieert een topfunctie, dit ten opzichte van zo’n 30 procent van de ondervraagde vrouwen. Daarnaast laat echter een op de tien ondervraagde mannen ook nog eens weten een functie aan de top te overwegen op de wat langere termijn en wanneer aan bepaalde randvoorwaarden is voldaan. Van de vrouwen die op korte termijn geen topfunctie willen, ambieert ongeveer een op de vijf op langere termijn wel degelijk een dergelijke functie.
40 procent van de mannen wil in ieder geval geen functie op topniveau en sluit zich aan bij ongeveer de helft van de vrouwen die eveneens geen ambities in die richting heeft.
Deze beide groepen verkiezen tijd en aandacht voor het gezin, energie voor sociale contacten oftewel de juiste balans tussen werk en privé, boven een topfunctie. De groep mannen gaat er, net als de groep vrouwen, vanuit dat een balans in het acteren op drie topniveaus, vader, partner en topfunctionaris, niet realistisch is.
Saillant detail; het door een aantal vrouwen uitgesproken gebrek aan zelfvertrouwen om een functie op topniveau te kunnen vervullen, is een argument dat door de mannen niet wordt genoemd. Vrouwen geven inhoudelijke bezwaren en onvoldoende leidinggevende capaciteiten en ervaring als redenen om een dergelijke functie niet te ambiëren. Daarnaast schrikt de verantwoordelijkheid van een topfunctie deze vrouwen bij voorbaat af. Deze bezwaren lijken niet of nauwelijks te gelden voor de mannen.

What’s in a name?
In de vraagstelling van het onderzoek is bewust geen definitie van een topfunctie gegeven. En wat blijkt? Vrouwen kijken meer dan mannen vanuit een ‘tobberige blik’ naar een topfunctie; zij denken bij de mogelijkheid om een topfunctie in te vullen, eerder in beperkingen daar waar de mannen veel meer over uitdagingen spreken. Vrouwen associëren een topfunctie dan ook met een traditionele invulling van een dergelijke functie: veel uren maken, altijd bereikbaar en aanwezig zijn en geen vrije tijd hebben. Volgens hen is het "per definitie een meer dan fulltime functie die niet te combineren valt met een (jong) gezin vanwege de vele werkuren en (buitenlandse) verplichtingen. De verwachtingen van de omgeving van iemand in een topfunctie zijn hoog, er is sprake van een hoge werkdruk en veel stress". De groep vrouwen met ambities naar de top op de wat langere termijn geven overigens een geheel andere en eigen omschrijving van het begrip topfunctie. Deze vrouwen definiëren een topfunctie namelijk vanuit de inhoud en inhoudelijkheid van hun werk en niet vanuit de hiërarchische positie. Een topfunctie zou volgens hen moeten betekenen: "de beste zijn in wat je doet, je optimaal ontwikkelen en ontplooien in je vak, vrijheid en resultaatgerichtheid, energie en plezier krijgen van je werk, toegevoegde waarde leveren en respect ontvangen voor wat je doet". Voldoening in het werk en plezier bij het uitoefenen van de functie zijn voor hen belangrijker dan status en beloning.
De associaties van de meeste mannen met het begrip topfunctie zijn beduidend positiever. Mannen zien met name de voordelen en kansen van een topfunctie en benoemen vooral de zaken die voor hen doorslaggevend zijn: "het hebben van een invloedrijke baan, de bevoegdheden, de macht, de vrijheid en dit alles tegen een aantrekkelijk beloning en goede secundaire arbeidsvoorwaarden." De mannen associëren een topfunctie dan ook vooral met plezier in het werk, inhoudelijke uitdagingen en voldoening.

Willen winnen of jezelf bewijzen?
Mannen met ambitie naar de top willen graag werk doen waar ze goed in zijn en dat een hoger doel kent, "richting geven aan een organisatie, het maximale uit het leven halen voor henzelf door inzet, gedrevenheid, kennis en kunde en tot slot de wereld een klein beetje beter maken". Kortom, het verschil kunnen maken. Waarbij de "kick van de hectiek, de mensen waarmee wordt samengewerkt en de interactie tussen deze mensen energie geeft, inspireert en stimuleert." Een topfunctie lijkt mannen vooral leuk. Waarbij het ‘willen winnen’ een belangrijke stimulans is achter de ambitie.
De vrouwen met ambitie naar de top beschikken over het algemeen eveneens over een gezonde portie energie. Alleen wordt deze veel meer aangewakkerd door prestatiedrang; ‘het willen bewijzen’ dat je als vrouw een topfunctie kan vervullen. Ook de vrouwen zoeken uitdaging en afwisseling in het werk, willen graag beslissingen nemen, de lijnen uitzetten en de touwtjes in eigen hand hebben. Zeggenschap en verantwoordelijkheid spreekt hen aan in een topfunctie.

De balans
De juiste balans tussen zakelijke uitdagingen en het privéleven blijkt zowel voor veel mannen als vrouwen een uitdaging. Mannen en vrouwen hechten waarde aan de work-life-balance en stellen deze balans als voorwaarde om op topniveau te kunnen functioneren en presteren. In het geval van een gezin is bovendien steun van het thuisfront onontbeerlijk. "Alleen een stabiele thuissituatie maakt de weg vrij om voor een functie op topniveau te gaan", laten de mannen weten. Een partner die daarbij (dezelfde) ambities heeft in combinatie met (kleine) kinderen kan een man afremmen om volledig voor de top te gaan. Een partner daarentegen die de zorg voor het gezin op zich neemt, levert voor een man een belangrijke bijdrage aan de work-life balance en maakt dat een topfunctie binnen bereik komt.
Opvallend verschil tussen vrouwen en mannen met ambitie is dat de vrouwen in tegenstelling tot de mannen actief op zoek gaan naar oplossingen buíten het eigen gezin om de topfunctie te combineren met het drukke privéleven. Zij geven als randvoorwaarden voor het kunnen invullen van een topfunctie dat flexibele werkuren, resultaatgerichtheid en vrijheid een ‘must’ zijn. Kortom, zaken die behoren bij ‘Het Nieuwe Werken’, waarbij mensen en organisaties flexibeler omgaan met arbeidstijd en werkomgeving, zijn voor vrouwen randvoorwaardelijk.

Ingrediënten voor succes
Ingrediënten voor een weg naar succes; kennis, zelfvertrouwen en drive!
Om een functie op topniveau te kunnen bekleden is voor zowel mannen als vrouwen een stevige basis van belang. Deze basis wordt gevormd door een goede opleiding en vervolgstudies, aangevuld met de nodige praktijkervaring. Een sterke focus en drive helpen daarbij om niet af te dwalen van het doel. "Daarnaast moet je over de nodige sociale en vakinhoudelijke vaardigheden beschikken om een topfunctie met succes te kunnen bekleden" aldus de mannen en vrouwen.
Naast het bezitten van de juiste kennis, vaardigheden en gedrevenheid, speelt de zakelijke omgeving ook een belangrijke rol. Want de interactie met mensen binnen en buiten het eigen team, het hebben van de juiste mensen om je heen om mee samen te werken en mee te sparren is belangrijk voor mannen met ambities naar de top. Vrouwen die een topfunctie willen vervullen, willen hun ervaringen graag uitwisselen met vrouwen met dezelfde ambities. Ook een persoonlijke coach wordt op prijs gesteld, zowel door de mannen als de vrouwen en kan absoluut een positieve bijdrage leveren aan het bereiken van het gestelde doel. Daarnaast is het voor de vrouwen ook van belang dat de zakelijke omgeving openstaat voor vrouwelijke kwaliteiten. Want dat maakt nu net het verschil. "Het zijn de vrouwelijke kwaliteiten die ‘de top’ in het bedrijfsleven anders zullen maken."

Kans van slagen
"Tot slot," geven vrouwelijke en mannelijke respondenten met ambities naar de top aan, "ligt de kans op slagen bij jezelf. De ambitie om de top te bereiken, de gedrevenheid om succes te boeken is de motor. Bovendien helpt het om in jezelf te geloven en te werken vanuit je kracht. Een onvoorwaardelijk geloof in jezelf en volharding, welke beren je ook op je weg tegenkomt, is nodig om je niet te laten afleiden van je doel. Doe je dit met de nodige passie voor je werk en met een duidelijk doel voor ogen, dan helpt dat zeker," stellen de ondervraagde vrouwen. "Dat je daarbij ook risico neemt, ‘is part of the job’ en mag de ambitie niet remmen", vinden enkele mannen bovendien: "een gezond portie relativeringsvermogen kan je hierin helpen. De energie die het geeft om succesvol te zijn, om iets neer te zetten en hier volledig de verantwoordelijkheid voor te dragen, dat is het mooie van een topfunctie."

De wereld aan je voeten
Kortom, als we kijken naar de mannen en de vrouwen die echt een topfunctie ambiëren, dan zien we in hun ambitie, argumenten en motivatie weinig onderscheid. Echter, in de concrete invulling van de topfunctie zit het verschil tussen mannen en vrouwen en daarmee de oplossing voor het tekort van vrouwen aan de top. Voor de vrouwen geldt met name dat zij ‘tobben’ over de juiste invulling van deze topfunctie. Kiest de organisatie voor een invulling van de topfunctie vanuit traditie of gaat men voor een invulling vanuit ‘Het Nieuwe Werken’? Want voor vele vrouwen met ambitie weegt inhoud zwaarder dan hiërarchie, overschaduwt inspiratie de werkdruk en krijgen vrijheid en resultaatgerichtheid sterk de voorkeur boven aanwezigheid. Balans is voor hen belangrijker dan status. Waarbij balans mede wordt bereikt door zorg te dragen voor een goede invulling van de opvang voor het jonge gezin.
Mannen verheugen zich in hun ambitie met name op het behalen van ‘de top’. Zij laten zich stimuleren door de waarde die het hebben van een topfunctie met zich meebrengt: de invloed van een topfunctionaris, de verantwoordelijkheden, de impact op de maatschappij en de status en bijbehorende elementen die er mee gepaard gaan. Een topfunctie lijkt de mannen vooral leuk. Plezier in het werk staat voorop. Vooropgesteld dat dit plezier hen energie geeft en dat men een thuisfront heeft dat goed georganiseerd is. Zodat er geen reden is om te ‘tobben’ maar alle ruimte om te ‘toppen’.