Verguisd door het uitbreken van de kredietcrisis - de kredietbeoordelaar zou slappe knieën hebben - recht Standard & Poor's nu zijn rug. Het grenzeloze optimisme van weleer heeft plaatsgemaakt voor starre geldingsdrang.

De afgelopen maanden voelde menig euroland al de plots harde hand van S&P. De beurt is nu aan de banken. Eerder dit jaar werden zij al met nieuwe beoordelingscriteria geconfronteerd. Nu worden hun securitisaties aan banden gelegd, vooral die van Nederlandse banken.

Rommelhypotheken
Sinds de val van Lehman Brothers officieel de crisis inluidde, doen securitisaties bij velen bekend aan. Ze werden berucht als het fundament waarop het bancaire kaartenhuis gebouwd bleek te zijn. Voor wie dan nog in het duister tast waar het over gaat, brengt de term 'pakketten met rommelhypotheken' herkenning.

Banken betreuren, vanzelfsprekend, het slechte imago van de securitisaties. Weliswaar klonk er na de crisis een stamelend mea culpa, een definitief afscheid is niet aan de orde geweest. Daarvoor zijn de voor verkoop geschikt gemaakte hypotheekbundels simpelweg te belangrijk voor de sector. Banken halen er relatief goedkoop kapitaal mee op. Omdat de geldschieter vastgoed als onderpand krijgt, loopt hij minder risico en vraagt hij minder rente. Kortom, de bank is goedkoper uit dan wanneer zij naakt de kapitaalmarkt op gaat.

Renterisico
Na de crisis was het doodstil op de securitisatiemarkt. In 2009 had Delta Lloyd de primeur om post-crisishypotheken van zijn balans door te voorkopen. Nederland is vanwege zijn (relatief) stabiele huizenmarkt na de crisis de belangrijkste partij op de markt. Maar daarom wordt het nu ook het hardst getroffen door de nieuwe beoordelingscriteria van S&P.

Het sleutelwoord in de aangescherpte toetsing is het renterisico. Bij een securitisatie is er sprake van twee rentestromen. In de eerste plaats zijn er de hypotheekbezitters die de bank betalen. Van die rente-inkomsten moet de bank vervolgens de tweede stroom, aan haar schuldeisers, betalen. Die rentes lopen nooit één op één. In de marge ligt zowel het verdienmodel als het risico van de bank besloten. Hoe langer de rente vastligt, hoe groter het risico voor de bank. Nederland kent door de constructie van de hypotheekrenteaftrek veel langer lopende hypotheken dan omringende landen.

Onder vuur
Juist die lange rentes liggen onder vuur in de nieuwe S&P-criteria. Banken dekken de renterisico's af door zich met swap- of ruilcontracten te verzekeren. S&P is echter van mening dat ook aan dit vangnet strengere eisen moeten worden gesteld. Die zullen securitisaties en mogelijk ook hypotheken duurder maken.

Het is niet de eerste stemverheffing van S&P. Eerder deze maand opperde de beoordelaar zijn analyses van de bancaire sector nieuw leven in te blazen. Door strenger en transparanter te zijn hoopt de kredietbeoordelaar zijn afgebrokkelde reputatie te herstellen.

Les geleerd
Het goede nieuwjaarsvoornemen van S&P was om nu eens niet in te zoomen op de verdiensten van banken. Voortaan is met name de veerkracht waarmee ze verliezen kunnen incasseren van belang. De kredietbeoordelaar nam vast de proef op de som, en waarschuwde volgens de nieuwe criteria tot andere conclusies te komen. Van de grote banken uit de steekproef zou de helft aan kredietwaardigheid inboeten.

S&P zegt in de crisis een les geleerd te hebben. En een nieuwe bankencrisis niet uit te sluiten. Vanaf nu zegt de beoordelaar daarom ook te kijken naar de mate waarin een bank mag rekenen op staatssteun als een nieuwe ramp zich voordoet. Ook de bredere economische context waarin een bank opereert, telt voortaan mee.